Arcyksięcia Rudolfa pochowano z pełną pompą, w krypcie Kapucynów, co było możliwe tylko dlatego, że uznano go za psychicznie niestabilnego w chwili śmierci. Ot, pomieszało mu rozum i nie wiedział co czyni. bo gdyby wiedział, to jako samobójca nie kwalifikowałby się do pełnego pochówku z wszystkimi szykanami. A ponieważ uznano, że nie wiedział, papież mógł wydać stosowną dyspensę.

Mayerling, na polecenie cesarza Franciszka Józefa, został zamieniony w klasztor. Przebudowano go tak, że ołtarz główny klasztornej kaplicy znajduje się na miejscu dawnej sypialni Rudolfa, w której dokonała się tragedia. Hrabina Larisch, która pomagała kochankom, została persona non grata na wiedeńskim dworze i każdym szanującym się austriackim arystokratycznym domu, wyjechała więc, by resztę swego nader barwnego życia spędzić na emigracji.

Z ustaleń lekarza badającego ciała wynika, że Mary zginęła na kilka godzin przed Rudolfem. Arcyksiążę ów czas poświęcił najwyraźniej na pisanie listów pożegnalnych, do członków swej najbliższej rodziny. Co ciekawe, pochowano go w rękawiczkach na dłoniach i nawet cesarzowej nie pozwolono ich zdjąć choćby na chwilę.

Z biegiem lat powstało wiele teorii wyjaśniających zdarzenia w Mayerlingu. Od samobójczego paktu, po morderstwo na zlecenie. Jedna z najbadziej kuriozalnych głosi, że Rudolf, naciskany przez ojca, chciał zerwać z Mary, ta jednak ubłagała go by spotkali się ten ostatni raz, właśnie w Mayerling. Tamże doszło do ponownej awantury i rozwścieczona Mary ucięła księciowi penisa. Brzytwą, zapewne jego własną. Jak łatwo zgadnąć Rudolf się wkurzył i zastrzelił kochankę, po czym... Po czym według teorii siedział sobie, brocząc krwią z tego, co mu zostało z klejnotów, dumał nad honorowym wyjściem z sytuacji i uprawiał korespondencję. Albowiem uprawianie korespondencji jest naturalnym odruchem mężczyzny, któremu właśnie obcięto członka.

Inna teoria, tym razem dość racjonalna, mówi, że z jakichś powodów Rudolf wpadł w gniew na swoją kochankę. Nie był zbyt stabilny psychicznie, a obsesyjna miłość nastolatki, chociaż może się chwilami wydawać urocza, może wyprowadzić z równowagi nawet kogoś bardziej zrównoważonego niż książę. Pewną rolę mógł też odegrać spożyty alkohol.
Książę, przeto, wpadł w furię i w tej furii pobił Mary na śmierć. Ochłonąwszy, gdy ujrzał co zrobił, zrozumiał, ze jedyne wyjście jakie mu zostało, to palnąć sobie w łeb. Usiadł przeto, napisał listy, po czym o poranku pociągnął za spust.

Pragnę przy okazji zwórcić uwagę na nieścisłości w zeznaniach Loschka. Według niego szturm na drzwi z użyciem siekiery rozpoczął się, ponieważ książę nie otwierał drzwi. I te zamknięte drzwi Loschka tak zaniepokoiły, że pobiegł po posiłki. Obaj i hrabia Hoyos i Loschek znali Rudolfa znakomicie, wiedzieli, że w trakcjie ataków depresji lubił się izolować od reszty świata, ponadto wiedzieli, że w jego sypialni przebywa kobieta. A jakiż mężczyzna nie chciałby sobie poleżeć dłużej w łożu z młodą, atrakcyjną niewiastą?

Podany przez Loschka powód, dla którego hrabia ruszył z siekierą na drzwi książęcej sypialni jest zatem mocno niewiarygodny, tym bardziej, że lokaj twierdził, że nie słyszał strzału. To samo w sobie jest dziwowiskiem, bo niemożliwe, aby huk wystrzału nie poniósł się echem po cichym o poranku pałacyku. Jak z tego widać wszyscy świadkowie w sprawie kręcą ile wlezie, a prawdy nikt się nie dowie, o co zadbał skrupulatny graf Taaffe, niszcząc posiadaną dokumentację na temat tragedii w Mayerling.

Dwudziestego ósmego stycznia Marie Larisch na prośbę Rudolfa dostarczyła Mary do apartamentów arcyksięcia w Hofburgu, po czym udała się do Heleny Vetsera, ze zmyśloną historyjką o tym, jak to baronówna uciekła jej podczas zakupów. Wściekła baronowa, domyślając się dokąd mogła udać się córka, przeszukała jej pokój. Ku swemu przerażeniu znalazła list pożegnalny.

Droga mamo, kiedy to przeczytasz, ja będę już w Dunaju. Mary.

Helena wezwała swego brata, Aleksandra Baltazzi, który, szalejąc z gniewu, popędził do szefa tajnej policji, gdzie oczywiście nic nie wskórał. W momencie, gdy tylko padło słowo "arcyksiążę" przełożony tajnych służb zamienił się w dobrze wychowaną górę lodową, oznajmiając, że nie może przeszkadzać książęcej woli.

Tymczasem wierny stangret księcia, Bratfisch, zawiózł Mary do Mayerlingu, zameczku myśliwskiego, rozbudowanego kilka lat wcześniej na polecenie Rudolfa.

Sam arcyksiążę pozostał jednak w Wiedniu, podminowany kolejną gwałtowną awanturą z ojcem, podczas której Franciszek miał wykrzyczeć w furii, że syn niegodzien jest być jego następcą. Nie wiadomo co było jej przyczyną. Spekulowano, że Rudolf próbował unieważnić małżeństwo ze Stefanią, chcąc poślubić Mary i to miało tak rozjuszyć cesarza. Nie wydaje się to nazbyt prawdopodobne, choćby ze względu na osobowość samego Rudolfa, który podobnie jak jego matka cechował się ogromnym umiłowaniem niezależności i swobody. Inną z sugerowanych możliwości jest wyjście na światło dzienne pierwocin spisku, w którym brał udział Rudolf i tę uznałabym za bardziej prawdopodobną.

Wieczór 28 stycznia następca tronu spędził z Mizzi Kaspar, pijąc i snując czarne myśli. Następnego dnia pojechał do Mayerlingu, gdzie dołączyli do niego stali towarzysze zabaw, hrabia Hoyos i Filip von Koburg. Oprócz nich i ukrytej w sypialni Mary, w zameczku przebywali tylko stangret Bratfisch i służący księcia, Loschek.

Wieczorem wszyscy trzej arystokraci zasiedli do obiadu, który wkrótce przerodził się w radosną pijatykę, Rudolf jednak wymówił się od rozrywki, twierdząc iż boli go głowa. Koburg i Hoyos znakomicie zdawali sobie sprawę z tego, że w sypialni księcia przebywa kobieta i to do niej mu pilno.

Dalsza część wydarzeń tonie w niejasnościach, istnieje bowiem podejrzenie, że ich świadkowie nie zożyli zupełnie szczerych relacji. Kamerdyner Loschek zeznał, że 30 stycznia o godzinie siódmej rano poszedł obudzić swego pana, książę kazał mu jednak wrócić za pół godziny. Sługa odczekał wyznaczoną ilość czasu i ponownie zapukał do drzwi sypialni arcyksięcia. Odpowiedziało mu głuche milczenie. Loschek zapukał ponownie, raz i drugi, bez rezultatu, potem spróbował klamki, lecz drzwi były zamknięte. Spłoszony służący oderwał od śniadania hrabiego Hoyosa.

Proszę zwróćić uwagę, że w tym momencie ginie nam tajemniczo z oczu drugi towarzysz Rudolfa, Filip von Koburg. Nie wiadomo co się z nim właściwie działo w tym czasie i dokąd się udał, w każdym razie tamtego feralnego ranka nie było go w Mayerlingu.

Hrabia Hoyos jednak był i stwierdziwszy to samo, co przed chwilą Loschek, to jest, że nikt nie odpowiada na pukanie, a drzwi są zamknięte, posłał kamerdynera po siekierę. Kiedy sypialnia stanęła wreszcie otworem, oczom sługi i arystokraty ukazał się koszmarny widok. Krew pstrzyła ściany, plamiła pościel i skapywała strumykiem z łoża, formując upiorną kałużę u jego podnóża. Arcyksiążę Rudolf, praktycznie pozbawiony zniesionego kulą wierzchołka czaszki, leżał na boku, w dłoni wciąż ściskając rewolwer. Kołdra obok niego wybrzuszała się, skrywając najwidoczniej coś lub kogoś pod sobą. Hoyos uniósł przykrycie, by znaleźć pod nim zakrwawioną i martwą Mary von Vetsera.

Hrabia opanował się błyskawicznie. Kazał Loschkowi wynieść ciało Mary do innego pokoju i zamknąć sypialnię na wszystkie możliwe spusty. Sam popędził do Wiednia, po drodze wysyłając telegram do doktora Wiederhofera, zaufanego wiedeńskiego lekarza. W tym momencie rozpoczęła się wielka akcja zacierania śladów i mylenia tropów.

Pierwszym członkiem rodziny cesarskiej, który dowiedział się o tragedii, była cesarzowa Elżbieta. Przyjęła tę wiadomość z zadziwiającym opanowaniem, po czym poszła rzekazać ją cesarzowi. Franciszek Józef nie panował nad sobą tak znakomicie jak jego żona, wręcz przeciwnie, wydawał się zdruzgotany.

Chwilę później Madame Ferenczy poinformowała cesarzową, że Helena Vetsera prosi o posłuchanie. Sissi zdecydowała się ją przyjąć. Jeśli wierzyć relacji hrabiny Larisch, baronowa padła przed Elżbietą na kolana, krzycząc: Mary! Moja córka! Nieporuszona cesarzowa odpowiedziała chłodno: Za późno. Oboje nie żyją. Helena zemdlała, Sissi zaś opuściła komnatę w absolutnym milczeniu.

Tymczasem doktor Wiederhofer dotarł do Mayerlingu. Tam, wspólnie z Loschkiem uprzątnął nieco miejsce tragedii, po czym umył ciało Rudolfa i obandażował strzaskaną głowę.

Potem zajęli się zwłokami baronówny, spoczywającymi w koszu na bieliznę, wstawionym do jakiegoś schowka. Ponieważ było tam zbyt ciemno, Wiederhofer przeniósł ciało na stół bilardowy w przyległej komnacie. Wsunął na miejsce oko, które wyszło z oczodołu i owinął rany na głowie baronówny bandażem zaimprowizowanym z własnej koszuli nieboszczki. Potem nieszczęsna Mary na powrót wylądowała w schowku, bo na miejsce tragedii zjechał sam cesarz.

Pierwszy komunikat dworu głosił, iż książę zmarł skutkiem ataku serca, wkrótce jednak zmieniono przyczynę zgonu na nieszczęśliwy wypadek na polowaniu.

Nocą 30 stycznia do Mayerlingu wezwano wujów Mary, Aleksandra Baltazzi i hrabiego Stockau. Ciało Mary zostało odziane od stóp do głów, a żeby głowa dziewczyny nie opadała, pod płaszcz na plecach wsunięto kij od szczotki, chustką przywiązując go do szyi. Potem, zgodnie z wydanymi im poleceniami, wujowie wywlekli Mary, trzymając ją pod ręce, na dziedziniec i posadzili na siedzeniu powozu, między sobą. Tak dowieźli ją do pobliskiego opactwa Heiligenkreuz, gdzie bez wielkich ceremonii zapakowano baronównę do prostej, drewnianej trumny i pochowano na przyklasztornym cmentarzu.

Rychło po ślubie Rudolf wrócił do starych zwyczajów, czyli do hazardu, alkoholu i kobiet. Rozpustny tryb życia rychło zaowocował chorobą weneryczną, którą oczywiście zaraziła się arcyksiężna, tracąc skutkiem choroby płodność. Sam książę cierpiał na silne bóle, kojone morfiną, do której rychło nabrał niebezpiecznego upodobania.

Helena i Albin von Vetsera

W takich to okolicznościach jesienią roku 1888 na scenę wkroczyła baronówna Mary Vetsera. Córka barona bardzo świeżej daty, Albina von Vetsera i Heleny de domo Baltazzi, w której żyłach płynęła krew bizantyjskich Greków, urodziła się 19 marca 1871 roku. Ochrzczono ją imionami Marie Alexandrine, ona sama jednak wolała zwać się z angielska Mary, uważając, że brzmi to lepiej. Miała trójkę starszego rodzeństwa, o imionach Johana, Ladislaus i Franz Albin. Mary była dziewczyną niezwykle żywą, o gorącym temperamencie, obdarzoną niezaprzeczalnym seksapilem, choć trudno ją nazwać klasyczną pięknością.

Jeśli wierzyć hrabinie Larisch, przyjaciółce Vetserów i bratanicy Sissi, Mary zakochała się w arcyksięciu widując go kiedy niekiedy podczas przejażdżek w parku Prater. Zadurzyła się w nim tak, jak współczesne nastolatki durzą się w Robercie Pattinsonie lub innej gwieździe ekranu, z całym młodzieńczym fanatyzmem, widząc w nim rycerza bez skazy i zasypując wszystkich znajomych bywających na dworze cesarskim nieustanymi pytaniami o zwyczaje i upodobania arcyksięcia.

Wreszcie jesienią 1888 roku zdecydowała się napisać do Rudolfa list, pełen gorących zapewnień o miłości i próśb o audiencję. Ku jej zdumieniu i radości arcyksiążę odpisał, informując, że co noc, o dwunastej, w umówionym miejscu będzie czekał powóz, który może zabrać Mary na wymarzone spotkanie. Brzmi to niczym wyjęte z taniego romansu, informuję zatem uprzejmie, iż dalej opieram się na wspomnieniach hrabiny Larisch.

Mimo iż w domu była dobrze pilnowana i nie ruszała się nigdzie bez przyzwoitki, Mary zdołała jakoś zmylić rodzicielską czujność i w końcu wymknęła się na schadzkę z Rudolfem. Książę, najwidoczniej mile połechtany fanatycznym uwielbieniem okazywanym mu przez dziewczynę, postanowił romans konynuować, co nie oznacza, że zrezygnował z innych. Co to, to nie, dalej pozostał tym samym hulaką, spotykając się w tym czasie między innymi ze swoją długoletnią kochanką Mizzi Kaspar, której zresztą zaproponował w pewnym momencie współne samobójstwo. Jak łatwo zgadnąć Mizzi nie wyraziła entuzjazmu.

Mizzi Kaspar

Z dyskretną pomocą hrabiny Larisch romans rozkwitał, a ponieważ Rudolf pod pewnymi względami był nieodrodnym synem własnego ojca, związek z Mary rychło przestał być platoniczny. Nie wywołało to żadnej sensacji na habsburskim dworze, przyzwyczajonym do takich rzeczy, zwłaszcza w wykonaniu arcyksięcia. Stefania, jak wszyscy znakomicie poinformowana o niewierności męża, nic sobie z tego nie robiła, sama mając już kochanka, o którym z kolei świetnie wiedział Rudolf. Ponieważ jednak, jak wiemy, żona była mu najdoskonalej obojętna, udawał że nic nie widzi i nic nie słyszy.

Gdzieś w tym okresie arcyksiążę podarował Mary żelazną obrączkę, z wygraweerowanymi literami I.L.V.B.I.D.T, co miało oznaczać "In Liebe vereint bis in der Tod" czyli "Zjednoczeni w miłości, nawet po śmierci". Wtedy też miał Rudolf zaplątać się w niebezpieczną polityczną intrygę, o czym donoszą znowu niezawodna hrabina Larisch i ostatnia cesarzowa Austrowęgier, Zita. Otóż Rudi podobno przystąpił do liberalnego spisku, mającego na celu obalenie konserwatysty Franciszka Józefa i osadzenie na tronie samego Rudolfa, człowieka o poglądach wybitnie liberalnych jak na owe czasy.

Może by się romans Mary i Rudolfa toczył bez większych zakłóceń, gdyby nie to, że baronówna poważnie narozrabiała. Był styczeń 1889, karnawał, a więc okres bali, również na cesarskim dworze. Podczas jednego z nich Mary, spotkawszy znienawidzoną Stefanię, zamiast oddać przepisowy ukłon, spojrzała jej wyzywająco w oczy, po czym ostentacyjnie odwróciła się i odeszła. Skandal był okrutny, Helena Vetsera wywlekła córkę z sali balowej i zawiozła do domu, gdzie z miejsca ukarała ją szlabanem, czyli zakazem wyjśc wszelakich. Rudolf po balu doczekał się reprymendy od tatusia, bo mieć kochanki było wolno, ale miały być ciche i bezwonne, nie włażąc wytwornemu towarzystwu w oczy.

Związek Rudolfa i Mary zaczął się zbliżać ku końcowi.

Miłość sięgająca za grób. Tragiczni kochankowie, którzy nie mogąc być razem za życia, postanawiają współnie umrzeć. Romeo i Julia cesarskiej rodziny Habsburgów. Tak właśnie w kulturze masowej utrwaliła się pamięć, o romansie arcyksiecia Rudolfa i baronówny Marii Vetsera, zwieńczonym ponurym finałem w nocy z 29 na 30 stycznia 1889 roku, w jednej z komnat myśliwskiego zameczku Mayerling. Prawda jednak, jak zwykle, jest znacznie mniej romantyczna, choć znacznie bardziej tajemnicza i zawikłana niż fikcja.

Tę opowieść należy zacząć od przedstawienia biorących w niej udział osób. Zaczniemy od arcyksięcia Rudolfa. Rudolf Franz Karl Josef , urodzony 21 sierpnia 1858 roku, był, jak powszechnie wiadome, synem cesarzowej Elżbiety Bawarskiej, znanej również jako Sissi, oraz Franciszka Józefa, cesarza Austrii.

Podobnie jak jego starsza siostra Gizela, krótko po urodzeniu został oddany na wychowanie swej babce po mieczu, arcyksiężnej Zofii. Była to kobieta o niezwykle silnym charakterze, która rządziła cesarzem i Hofburgiem jak chciała, uważała również, że Rudolfa, jako przyszłego cesarza należy wychowywać twardą ręką, nieustannie hartując i utwardzając jego charakter. Cesarzowa Sissi, jedyna osoba której nie udało się Zofii ujarzmić, początkowo nie miała żadnego wpływu na wychowanie swych starszych dzieci, których prawie nie widywała, po części ze względu na rozporządzenia teściowej, ale również ze wzgledu na to, że kiedy tylko mogła uciekała ze znienawidzonego wiedeńskiego dworu za granicę. Kiedy zaś po ciężkich zmaganiach ów wpływ uzyskała, nie wprowadziło to żadnej poprawy w jej stosunki z Rudolfem i Gizelą. Całą macierzyńską miłość Elżbieta przelała na najmłodszą córkę, Marię Walerię, którą wychowywała już sama.

Co się tyczy ojca, ten pozostawał pod wpływem Zofii, posłusznie godząc się na jej koncepcje wychowawcze, nigdy też specjalnie nie rozumiał swojego syna i nie był z nim nazbyt blisko.

Tak oto mały Rudi dorastał samotnie na wiedeńskim dworze, od małego poddawany żołnierskim rygorom, mającym uczynić z niego mężczyznę. A chłopiec był z natury wrażliwy, odziedziczywszy po Wittelsbachach chwiejną psychikę i ów zaordynowany przez żelazną babunię trening znosił fatalnie. Oprócz jednak hartowania zapewniono mu też stosowne warunki dla rozwoju intelektualnego, co Rudolf wykorzystał nader skwapliwie, od najmłodszych lat wykazując niezwykle szerokie zainteresowania naukowe. Wyrósł na człowieka niezwykle inteligentnego, erudytę, politycznie znacznie bardziej dalekowzrocznego politycznie niż jego konserwatywny ojciec. Pasjonował się mineralogią, geografią, historią i ekonomią, zdobywajac w tych dziedzinach gruntowne wykształcenie, władał również wielona językami (także polskim).

Jednak ten wielki intelekt (dla którego znalazłoby się znacznie lepsze zastosowanie, niż pakowanie w mieszczący go organ ołowiu) i erudycja nie znajdowały ujścia, ponieważ cesarz, z uporem maniaka, odmawiał synowi sprawowania jakichkolwiek funkcji w państwie. Nie rozumiał Rudolfa, być może ze względu na jego wielkie podobieństwo psychiczne do Sissi, którą cesarz bardzo kochał, ale pojąć nie potrafił. Tak samo nie potrafił pojąć co rządzi jego synem i nie umiał, czy nie chciał się do niego zbliżyć tak, że żyli niczym po dwóch stronach szyby.

Bezczynny Rudolf, nie mogąc przygotowywać się do swego przyszłego zawodu czuł się bezużyteczny, a to wywoływało w nim narastającą frustrację i stwarzało znakomity grunt dla depresji, do któej skłonności odziedziczył po matce. Arcyksiążę rozładowywał napięcie po habsbursku, to jest rzucając się głową naprzód w świat hazardu, alkoholu i uciech cielesnych. Po kolejnym burzliwym romansie para cesarska uznała, że najwyższy czas następcę tronu ożenić. Wybranką (nie Rudolfa, rzecz jasna, lecz jego rodziców) stałą się księżniczka Stefania, córka króla Belgów, zresztą z Habsburgami mocno spokrewniona.

Tuż przed ślubem niesforny Rudi zdołał wywołać skandalik, romansując z niejaką panią Oraczewską, małżonką wołyńskiego ziemianina. Damę pospiesznie opłacono i wyekspediowano do Paryża, a Rudolf grzecznie poślubił Stefanię dziesiatego maja 1881 roku. Miał wtedy lat dwadzieścia dwa, a panna młoda szesnaście

Małżeństwo od początku było pozbawione miłości, a Rudolf nawet nie starał się być specjalnie uprzejmy, czy sympatyczny dla Stefanii. Biedna arcyksiężna, odepchnięta przez męża, dodatkowo musiała znosić szykany, ze strony teściowej, która niepomna na twardą szkołę jaką otrzymała od Zofii, uprzykrzała synowej życie jak się dało i obrzucała epitetami typu "tłusta słonica". Stefania tłusta nie była, rzecz jasna, ale przy anorektycznej Elżbiecie każda normalnie zbudowana kobieta musiała wyglądać jak hipopotam w ciąży. W 1883 roku arcyksięstwu urodziło się jednak ich jedyne dziecko, córkę Elżbietę i wydawało się, że wszystko jakoś się ułoży. A jednak sprawy potoczyły się inaczej.